metanoeo -- poddać się zmianie w obrębie myślenia i uczuć; zmienić zdanie lub cel; zmienić zasady i praktykę; zreformować; wysnute ze słowa meta oddającego ideę odmiany, oraz noeo -- myśleć, rozumieć, pojmować. Rzeczownikowa forma od tego czasownika: metanoia -- zmiana umysłu lub sposobu myślenia oraz uczuć. Tłumaczone także na nawrócić się, a w zdaniach, w których występuje już słowo epistrefo, na pokutować. W Biblii Brytyjskiej tłumaczone na upamiętać się lub pokutować.

Mk 1,3-4
Mk 1,14-15
Dz 2,37-38
Dz 20,20-21

Prawdziwe, szczere nawrócenie zawsze poprzedza prawdziwą wiarę. Często głosi się dzisiaj ,,tylko uwierz", pomijając element nawrócenia. U jednych taka nauka powoduje rozczarowanie, u innych zwiedzenie. Na drogę wiary zawsze wracamy przez nawrócenie.

2 Kor 7,9
Mt 27,3-5

Nawrócenie nie oznacza wyrzutów sumienia, ubolewania, przepraszania, aczkolwiek te emocjonalne czynniki zawsze poprzedzają nawrócenie. Nawrócenie to coś więcej. Judasz po zdradzie odczuwał głęboką udrękę i wyrzuty sumienia, lecz nie zmienił swojego kierunku -- przeciwnie, poszedł i powiesił się.

Kol 2,23
Hbr 6,1

Prawdziwa pokuta nie jest odprawianiem religijnych obrządków, np. otrzymanej "na pokutę" litanii lub wyrzeczeniem się czegoś na jakiś czas. Można spełniać wiele obrządków, a nie pokutować. Pokuta jest raczej odwróceniem się od martwych uczynków.

Iz 64,6
Ef 2,8-9

Nie można też zasłużyć na zbawienie poprzez poprawienie swego życia, myśląc że ułatwi to Bogu przebaczyć nam nasze grzechy. To jest naturalna tendencja w życiu grzesznika budzącego się do nowego życia, zanim on sobie uświadomi, jak bardzo jego życie zostało skażone egoizmem. Może on mniemać, że czyniąc coś dodatkowo dla Boga lub dając pieniądze poprawi swą sytuację przed Bogiem.

,,tym w Damaszku najpierw i Jerozolimie, po całej krainie Judei i poganom oznajmiałem, by zmieniać myślenie (metanoein) i zawracać (epistrefein) do Boga, godne tej zmiany myślenia (metanoias) czyny sprawiając."

Ef 4,22-24

Nawrócenie jest zmianą myślenia, czyli właściwą (rozsądną) oceną własnego życia, ześrodkowanego na egoistycznym zaspakajaniu pragnień, właściwą oceną okropności grzechu i jego konsekwencji dla Boga i człowieka oraz niezłomnym postanowieniem zerwania z nim na zawsze.

1 Tes 1,9-10

Nawrócenie to odwracanie się od bożków (ułudy, fantazje umysłu, fałszywe wartości) do Boga (odseparowywanie się) aby oddawać się stale w służbę, jako dobrowolni niewolnicy, żyjącemu Bogu. To postawienie siebie jako moralnej ruiny do pełnej dyspozycji Bogu, ażeby łaska Boża zrobiła z nami co zechce.

J 12,40

pokuta -- kara za jakieś wykroczenie; także: odbywanie tej kary; w wielu religiach: kara  mająca stanowić moralne zadośćuczynienie za grzech.

J 3,3
2 Kor 5,17

Jak widać, słowa te w potocznym języku polskim zupełnie straciły swoje pierwotne znaczenie. Dlatego w rozmowach z ludźmi, którzy nie rozumieją biblijnych sformułowań, radzimy mówić o zmianie myślenia lub o nowym narodzeniu.